اخبار سازمان های غیردولتی ایران

در این سایت خبرهای فعالیت های سازمان های غیردولتی ایران منتشر می شود. این وب لاگ با تلاش خانه فرهنگ و توسعه پایدار و به همت سعید نوری نشاط اداره می گردد. با ارسال اخبار انجمن های خود، در غنی تر ساختن این وب لاگ و اطلاع رسانی کمک نمایید

دوست دارم کاری برای کودک کار انجام دهم

(این مطلب به قلم سارا مکی علمداری- دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی دانشگاه تهران- کارشناس مهندسی عمران دانشگاه علم و صنعت - در دوماهنامه چشم انداز ایران شماره 65 به چاپ رسیده است و به درخواست ایشان منتشر شده است.)

 

دوست دارم کاری برای کودک کار انجام دهم

همه ما در سفرهای درون شهری روزانه خود کودکان کار را در خیابان می بینیم، عده ای از ما متاسف می شویم و قلبمان جریحه دار می شود یا کمکی می کنیم و چیزی از آنها می خریم و یا یک اندوه گذرا را تجربه می کنیم و برخی از ما هم با حالت اکراه به آنها نگاه می کنیم و می گوییم اینها بچه های بی ادبی هستند و کثیفن و نباید بهشون رو داد و ... .
در کل نگاه کردن به مسئله کودک کار از چند زاویه مهم است، یکی علل و ریشه های وجود کودکان کار، دوم آسیب هایی که این کودکان را تهدید می کند و سوم راهکارهایی که برای حل مسئله کودک کار وجود دارد.


1-    علل و ریشه های وجود کودکان کار
علت اصلی وجود کودکان کار از ناکارآمدی دولت در مدیریت این مسئله ناشی می شود، شاید مهمترین علتی که به ذهن بیشتر افراد رجوع کند این باشد که مهمترین دلیل وجود کودک کار فقر و نداری است و دلایلی مثل بیکاری پدر و مادرها یا از کارافتادگی شان، مهاجرت از شهرها و روستاهای کوچک به امید بهتر شدن اوضاع که شاید در واقعیت بدتر هم می شود، شرایط مهاجران افغان و عراقی که علاوه بر فشارهای اقتصادی متحمل فشارهای فرهنگی نیز هستند، از دست دادن پدر و مادر و مورد سوء استفاده قرار گرفتن از سوی اقوام دور یا همسایگان برای کار کردن و ... نیز از مواردی هست که به ذهن مان خطور می کند، اما نکته اصلی این هست که حمایت مالی، رفاهی و آموزشی از والدین این کودکان و خودشان از سوی دولت وجود ندارد یا حداقل خیلی ضعیف است. یکی از عوامل مهمی که شاید توجه خیلی از ماها رو به خودش جلب نکرده باشد، این است که کار کودک فوق العاده ارزان است و برای کارفرمایان خیلی هزینه های جانبی مثل بیمه و .. را ندارد و به دلیل ممنوع بودن کارشان، به شکل پنهانی در کارگاه ها مشغول کارند که همواره در معرض تهدید و اخراج هستند، عدم ثبت سوابق کاری و محرومیت از بیمه و خدمات درمانی، تامین اجتماعی و ... نیز از مواردی هست که کودکان کار را آسیب پذیرتر می کند.


2- آسیب هایی که کودکان کار را تهدید می کند

محرومیت آنها از آموزش، بهداشت و تغذیه مناسب و سایر حقوق اساسی خود، ناامن بودن و نامناسب بودن شرایط محیط کار، سواستفاده های گوناگون از سوی مردم از آزار جنسی گرفته تا پیشنهاد کارهای غیرقانونی و مشکل ساز به دلیل اینکه کوچکند، تجربه کمی دارند و بزرگتری همراهشان نیست، از حمل مواد مخدر گرفته تا رساندن پیغام و ...، برخوردهای نیروهای انتظامی و کارکنان دولتی، برای مثال کتک زدن و ترساندن آنها به دلیل فروش در مترو، که چون زور نیروهای انتظامات مترو به زنان فروشنده نمی رسد و ....، خیلی راحت می توانند این بچه ها را کتک بزنند و  با این کار غرورشان را می شکنند، همچنین شرایط خاص کاری شان، شخصیتشان را تحت تاثیر قرار می دهد و از ایشان یک شخصیت اصرارگر، گاهی بی ادب و .... می سازد.


3-    راهکارهای حل مسئله کودک کار (1) و (2)
راهکار اصلی حل این مسئله بر دوش دولت است، اما متاسفانه دولت در حل این مسئله جز چند برنامه در تغییر ظاهری کار کودک و یا جمع آوری آنها، نگهداریشان به مدت چند روز، پرونده سازی و بعد رها کردنشان برنامه خاصی نداشته است. به گفته جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان، محو کار کودک همین امروز ممکن است و ضامن و تامین کننده آن بیمه های فراگیری مانند بیمه بیکاری، بیمه تحصیلی رایگان برای کودکان، بیمه مکفی تامین اجتماعی برای والدین است. به گفته آقای بشیری از خانه کودک ناصرخسرو، با هماهنگی و همکاری بین همه سازمان ها اعم از دولتی و غیردولتی بایستی راهکارهای محو کار کودک مورد بررسی قرار گرفته و با تقسیم کار در راستای حل این مسئله اقدام شود.
در ادامه برخی راهکارهای کوتاه مدت و میان مدت مورد توجه قرار می گیرد. این راهکارها با مشارکت مردم و نیروهای داوطلب انجام می شود.


3-1- کوچکترین کاری که می شود برای یک کودک کار انجام داد
در صحبت با آقای میربهاری، عضو شورای جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان، یک راهکاری که مطرح شد و خیلی به نظر مفید می رسد، این است که هر فردی در یک روز معمولی که یک کودکِ کار را می بیند و تمایل دارد به آنها کمک کند، در گام اول سعی کند ارتباط دوستانه با بچه برقرار کرده، با احوالپرسی و احترام به وجود و شخصیت کودک و گوش کردن به حرفهایش باعث شود کمی تخلیه شود و در گام دوم سعی کند توصیه و ترغیبش کند به وصل شدن به یک NGO با دادن آدرس و شماره تلفن که اگه عضو شوند امکاناتی برای شان به وجود می آید از جمله این که برای شان کارت شناسایی صادر می شود و اگر توسط پلیس بازداشت شوند مورد دفاع و حمایت قرار می گیرند. در این راستا می توان لیستی از نام NGOهای فعال و شماره تماسشان را در اختیار علاقمندان قرار داد. برای نمونه شماره تلفن دو مورد از NGOهای فعال در زمینه کودکان کار عبارتند از: جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان: منطقه پاسگاه نعمت آباد- 55365112 و خانه کودک ناصر خسرو: منطقه میدان امام خمینی- 33110316.
این راهکار شبیه کاری هست که در ملبورن استرالیا برای مدیریت تکدی از سوی مدیران شهری مطرح می شود: در استرالیا تکدی گری غیرقانونی ست و تحت مسئولیت پلیس هست. اگر فردی که تکدی می کند به اعمال خشونت آمیز اقدام کند، مردم می توانند مشکل را به پلیس با شماره 000 گزارش کنند. اگر فردی که گدایی می کند، هیچ رفتار خشن و تهدیدآمیزی از خود بروز ندهد و کسی بخواهد به او کمک کند بهترین کار اینست که آنها را با سرویس های خدماتی مناسب مرتبط کند. شهر ملبورن به این منظور کتابچه رایگانی تهیه کرده است که کمک رسان نامیده می شود. این کتابچه لیستی منسجم از سرویس های رایگان و ارزان دولتی و غیردولتی (NGO) که شامل غذا، مکان خواب، خدمات سلامتی و خدمات مربوط به الکل و مواد مخدر است را دارد و همچنین توصیه های قانونی از بیش از 70 سازمان شهر ملبورن را شامل می شود.

از راهکارهای کوتاه مدت دیگری که مطرح می شود این است که با احترام به شخصیت کودک، یک خوراکی مورد نیاز و مفید برای شان بگیریم و در آن را باز کنیم و بعد به شان بدهیم تا نتوانند بفروشنش، اگر کتاب یا لباس داریم که می تواند برایشان مفید باشد به شان بدهیم.


3-2- آیا خرید نکردن از کودکان کار به آنها کمک می کند؟
یکی از راهکارهای کوتاه مدتی که برای حل مسئله کودک کار مطرح شده، این است که چیزی ازشان نخرید چون درآمدزایی بالای آنها باعث می شود توسط خانواده یا سرپرست خود بیشتر به کار گماشته شوند، در تحلیل این راهکار اشاره به یک واقعه تاریخی اهمیت دارد، در اروپا سازمان های مدافع حقوق کودک، اعلام کردند که از شرکت های تولیدکننده آسیایی که از کودکان برای تولید کالا استفاده می کنند خرید نکنند تا در راستای محو کار کودک اقدام کرده باشند، اما نتیجه آن چه شد؟ این شد که حوزه کار کودکان تغییر کرد، کودکان کار از محیط کار اخراج شدند و اگر قبلا به تولید توپ و لباس ورزشی می پرداختند، وارد حوزه قاچاق مواد مخدر و تن فروشی شدند، که در این وضعیت دیگر قابل دسترس از سوی نهادهای کمک به کودکان کار نبودند و اوضاع بدتری برای شان به وجود آمد.
کسانی که مطرح می کنند که بهتر است از کودکان کار خرید نکنیم، نگاه سطحی به این موضوع دارند که محتوای کار کودک را نادیده می گیرند، در این نوع نگاه توجهی به جریان تولید کار کودک و ارزانی و سوددهی فراوان آن نیست و خانواده ها را مقصر می دانند. هر چند به عقیده مدافعان حقوق کودک، هر عملی که منجر به ابقای کار کودک شود، مورد قبول نیست، خریدکردن یا خرید نکردن از کودک مسئله ای را تغییر نمی دهد و فقط فرم و شکل کار کودک را تغییر می دهد و نوک پیکان انتقاد و تغییر باید به سوی محتوای کار کودک از طریق اصلاح سیستم اقتصادی باشد، همچنین باید با این دیدگاه که مسئله کودک کار را عادی و طبیعی و گاهی خوب و سازنده می پندارد، برخورد کرد، کودک باید کودکیش را بکند و تحت هیچ شرایطی نباید کار کند.


3-3- نقش NGOها در ارتباط با کودکانِ کار و کارِ کودکان
هر چند در مقابل تشکیل و فعالیت NGOها، سنگ اندازی هایی از سوی دولت وجود دارد، اما کمک به شکل گیری و گسترش NGOهای فعال توسط علاقمندان در زمینه آسیب های اجتماعی، تاثیری مثبت در مدیریت و کاهش آسیب ها دارد. در واقع این سازمان ها با توجه به تجربیات و باورهاشون می توانند سازمان های دولتی متولی این امر را به اقدامات اساسی و سازنده ترغیب کنند که نمونه بارز آن ترغیب شهرداری منطقه شش توسط NGOهای فعال در زمینه کودکان کار و خیابان بوده است که در جلسه ای با فعالان NGOها برای بررسی راهکارهای حل مسئله کودک کار، با حسن نیت قول دادند که در منطقه شش هیچ کودک کاری دستگیر نشود و یا مورد اهانت قرار نگیرد.
در توضیح پیرامون فواید NGOها، می توان به نتایج فعالیت های «انجمن خیریه حمایت از مستمندان تبریز» اشاره نمود که از حدود سی سال پیش تاکنون به صورت مستمر و با دو  هدف عمده جمع آورى تکدى گرى از سطح شهر و حمایت از خانواده هاى نیازمندِ آبرومند فعالیت کرده اند که نتیجه آن اینست که تبریز در میان شهرهای ایران کمترین تعداد متکدی را به خود اختصاص داده است.

در ارتباط با فعالیت NGOها در زمینه کودکان کار که از راهکارهای میان مدت محسوب می شود، می توان به این موارد اشاره نمود: این نهادها علاوه بر برنامه های آموزشی، حمایتی، مددکاری، مهارت آموزی، مشاوره و .. که برای بچه ها دارند، به آنها آموزش می دهند که چگونه خیلی از آسیب ها در محیط کار براشون بروز نکند و اگر ایجاد شد چگونه با آن برخورد کنند. NGOهای فعال در این زمینه می توانند جامعه را به مسئله کودک کار مشغول و حساس بکنند، نیروی اجتماعی مدافع حقوق کودک را فعال کنند و مبارزه با قوانین مخرب و آگاه سازی مردم و مسئولان را در برنامه های خود داشته باشند.
اشاره به این نکته جالب است که به اعتقاد جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان (یکی از NGOهای فعال در زمینه کودکان کار)، حل آسیب ها و مسائل مربوط به کودک کار، وظیفه سازمان های دولتی است و NGOها وظیفه دارند مسئولیت را به سازمان های دولتی برگردانند تا آنها به این مسئله بپردازند. حمایت NGOها از کودکان کار به معنی تایید کار کودک نیست بلکه در کنار تلاش برای حل ریشه های اصلی این پدیده باید از کودکانی که در حال حاضر به کار می پردازند، حمایت شود.

- - - - - -

(١)‌ در تهیه بخش اعظم این قسمت از نظرات سازنده و دقیق آقای میربهاری، عضو شورای جمعیت دفاع از کودکان کار و خیابان که حاصل سال­ها تجربه­ی فعالیت در حوزه کودکان کار بوده است، استفاده شده که جای سپاس فراوان دارد.

(٢)‌ همچنین در تهیه این قسمت، از نظرات آقای بشیری از مسئولان خانه کودک ناصرخسرو و آقای مهدی سلیمانیه، دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش علوم اجتماعی دانشگاه تهران نیز استفاده شده که ازشون سپاسگزارم.